İklim Verisi, Terminoloji ve Bilgi Doğrulama

Bölüm I — İklimi Anlamak

Modülün amacı ve kapsamı

İklim iletişiminde güvenilirlik, yalnızca bilimsel açıdan doğru kavramların kullanılmasına değil; bu kavramların dayandığı verilerin kapsamının, yönteminin, karşılaştırma temelinin ve belirsizliklerinin doğru anlaşılmasına da bağlıdır. Bir şirketin karbon ayak izini azalttığını duyurması, bir belediyenin iklim eylem planındaki ilerlemesini açıklaması veya bir halkla ilişkiler ajansının sürdürülebilirlik kampanyası hazırlaması, teknik bilginin kamusal iletişime dönüştürüldüğü süreçlerdir.

Bu süreçlerde en önemli risklerden biri, tek başına doğru olabilecek bir sayının eksik bağlamla sunulduğunda yanıltıcı bir mesaja dönüşmesidir. Modül 01’de iklim biliminin temelini ele aldık. Bu modülde ise sera gazı emisyonlarına ilişkin verilerin nasıl üretildiğini, sınıflandırıldığını, karşılaştırıldığını ve doğrulandığını iletişim mesleğinin ihtiyaçları açısından inceleyeceğiz.

Bu modül, iletişim profesyoneline sera gazı envanteri hesaplama uzmanlığı kazandırmayı değil; teknik bir iddianın hangi sorularla denetlenmesi gerektiğini öğretmeyi amaçlamaktadır.

Öğrenme kazanımları

Modülü tamamlayan iletişim profesyonelinin CO₂, CO₂e, GWP ve ppm gibi ölçüm birimlerini ayırt etmesi; kurumsal ve ürün karbon ayak izini karşılaştırması; Kapsam 1, 2 ve 3 sistemini anlaması; organizasyonel sınır, baz yıl ve veri kapsamını sorgulaması; mutlak emisyon ile emisyon yoğunluğunu ayırt etmesi; birincil ve ikincil verileri, veri kalitesi sorunlarını ve belirsizliği tanıması; doğrulama ve sertifikasyon ifadelerini doğru yorumlaması ve bir kurumsal açıklamayı yayımlanmadan önce değerlendirebilmesi hedeflenmektedir.

İklim verisi, atmosferin ve iklim sisteminin durumunu, bu sistemdeki değişimleri ve insan faaliyetlerinin etkilerini anlamak amacıyla üretilen gözlem, ölçüm, tahmin ve model sonuçlarını kapsar. Ancak iklimle ilgili her veri aynı nitelikte değildir. Atmosferde ölçülen karbondioksit konsantrasyonu ile bir fabrikanın yıllık karbon ayak izi birbirinden farklı göstergelerdir. Birincisi atmosferik birikime ilişkin ölçüm, ikincisi ise belirli sınırlar ve yöntemler kullanılarak hesaplanan veya ölçülen sera gazı emisyonlarıdır. Bir ülkenin emisyon envanteri de belirli bir şirketin envanterinden farklı muhasebe kuralları kullanır.

Temel soru: Bu sayı tam olarak neyi, nerede, hangi dönemde ve hangi yöntemle ölçüyor?

1.1. Dört veri türü

Bir kuruluşun 2030 için açıkladığı hedef, bugüne kadar gerçekleştirdiği azaltım olarak sunulmamalıdır.

1.2. Doğru veri, eksik bağlam

Bir kuruluşun “Emisyonlarımız %20 azaldı” açıklamasını düşünelim. Hangi emisyonların, hangi iki dönemde, aynı tesisler ve aynı hesaplama yöntemiyle karşılaştırıldığı; azalmanın toplam emisyonlarda mı yoksa birim üretim başına düşen miktarda mı gerçekleştiği belirtilmezse ifade yanıltıcı olabilir.

İlke: Sorumlu iklim iletişimi, doğru sayıyı kullanmakla birlikte sayının doğru anlaşılmasını sağlayacak bilgiyi de sunmaktır.

2.1. CO₂ — Karbondioksit

Karbondioksit, doğal karbon döngüsünün bir parçası olan ve insan faaliyetleri sonucunda atmosfere salınan sera gazlarından biridir. Enerji üretimi, fosil yakıt kullanımı, bazı endüstriyel işlemler ve arazi kullanımındaki değişimler insan kaynaklı CO₂ emisyonlarına katkı sağlar. Ancak bütün sera gazı emisyonları karbondioksitten ibaret değildir.

2.2. CO₂e — Karbondioksit eşdeğeri

CO₂e, farklı sera gazlarının iklim üzerindeki etkilerini seçilen bir ölçüt kullanarak ortak bir birimde ifade etmeye yarar. 100 ton CO₂ yalnızca karbondioksit miktarını; 100 ton CO₂e ise seçilen muhasebe yaklaşımına göre farklı gazların toplam eşdeğer etkisini gösterebilir. Bu gösterimler karıştırılmamalıdır.

2.3. GWP — Küresel Isınma Potansiyeli

Küresel Isınma Potansiyeli (Global Warming Potential — GWP), bir sera gazının belirli zaman ufkundaki birikimli ışınımsal etkisini aynı kütledeki CO₂ ile karşılaştıran ölçüttür. Sera gazı muhasebesinde çoğunlukla GWP100 kullanılır. Yirmi veya yüz yıllık zaman ufukları ve IPCC raporlarının farklı katsayı sürümleri farklı sonuçlara neden olabilir. Bu yüzden kullanılan katsayının kaynağı ve zamanı, gerektiğinde açıklanmalıdır. [K1, K2]

2.4. Ölçü birimi tablosu

ppm konsantrasyonu gösterir; ton CO₂e ise emisyon miktarını ifade eder. Bunlar doğrudan birbirine dönüştürülebilen göstergeler değildir. Gaz, birim, zaman ufku ve karşılaştırma esası gerektiği ölçüde açıklanmalıdır.

Karbon ayak izi, bir kişi, faaliyet, kuruluş, ürün veya hizmetle ilişkili sera gazı emisyonlarının belirli sınırlar ve yöntemler kapsamında nicelleştirilmesidir. Günlük dilde yaygın olan bu ifade teknik belgelerde hangi gazların, emisyon kaynaklarının ve sistem sınırlarının kullanıldığı açıklanarak değerlendirilmelidir.

3.1. Kurumsal karbon ayak izi

Kurumsal karbon ayak izi, bir kuruluşun faaliyetleriyle ilişkili sera gazı emisyonlarını tanımlanmış organizasyonel ve raporlama sınırları içinde ele alır. Temel uluslararası referanslardan GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard ile ISO 14064-1:2018 bu alan için kullanılır. ISO 14064-1:2018, ISO’nun güncel kaydında hâlen yürürlükte olup gözden geçirilecek bir standart olarak işaretlenmiştir. [K3, K4]

3.2. Ürün karbon ayak izi

Ürün karbon ayak izi, bir ürünün tanımlanan yaşam döngüsü sınırlarındaki sera gazı emisyonlarını inceler. Hammadde temini, üretim, dağıtım, kullanım ve kullanım ömrü sonu aşamaları seçilen yönteme göre değerlendirilir. Bir ürünün emisyonlarının azalması, şirketin toplam emisyonlarının da mutlaka azaldığı anlamına gelmez.

3.3. Üç hesaplama düzeyi

Şehir emisyonları ile o şehirdeki bütün şirketlerin kurumsal emisyonları, farklı muhasebe sınırları nedeniyle doğrudan toplanıp tek bir ulusal göstergeye dönüştürülemez.

Bir envanterin neyi kapsadığını anlamak, rakamın kendisini öğrenmek kadar önemlidir.

4.1. Organizasyonel sınır

Organizasyonel sınır, hangi şirket, iştirak, tesis veya operasyonların kuruluş envanterine dahil edildiğini tanımlar. GHG Protocol’de ortaklık payı, finansal kontrol ve operasyonel kontrol gibi konsolidasyon yaklaşımları bulunur. Bir holdingin merkez ofis envanteri ile bütün iştiraklerini kapsayan konsolide envanter aynı değildir. [K3, K5]

4.2. Operasyonel sınır

Operasyonel sınır, tanımlanan kuruluş faaliyetleriyle ilişkili doğrudan ve dolaylı emisyonların sınıflandırılmasını gösterir. Bu noktada GHG Protocol’ün Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 ayrımı önem kazanır.

4.3. Raporlama dönemi ve baz yıl

Raporlama dönemi, emisyonun değerlendirildiği zaman aralığı; baz yıl, sonraki performansın karşılaştırılmasında kullanılan referans dönemdir. Kuruluş yapısında önemli değişiklik, hesaplama yönteminde değişiklik veya önemli hata tespit edildiğinde baz yılın yeniden hesaplanması gerekebilir. GHG Protocol, baz yıl yeniden hesaplama politikası oluşturulmasını öngörür. [K6]

İki yılın emisyonları, ancak sınırlar ve yöntemler yeterince karşılaştırılabilir olduğunda anlamlı performans değerlendirmesi sağlar.

GHG Protocol doğrudan emisyonları Kapsam 1, satın alınan enerji üretimiyle ilişkili dolaylı emisyonları Kapsam 2, diğer değer zinciri dolaylı emisyonlarını ise Kapsam 3 içinde sınıflandırır. [K7]

5.1. Kapsam 1 — Doğrudan emisyon

Kazan, jeneratör veya araçta yakıt yakılması, endüstriyel süreçler ve soğutucu gaz sızıntıları örnek olabilir. Kaynağın hangi kuruluş sınırı içinde bulunduğu belirleyicidir.

5.2. Kapsam 2 — Satın alınan enerji

Bir ajans ofisinin tükettiği satın alınmış elektriğin üretim emisyonları örnektir. GHG Protocol Scope 2 Guidance, elektrik için konum temelli (location-based) ve uygun sözleşmesel araçlara dayalı piyasa temelli (market-based) yöntemleri tanımlar. İlgili koşullarda çift yöntemle raporlama gerekir. Elektrik niteliği belgeleri ve sözleşmeler belirtilen kalite koşullarını karşılamalıdır. [K8]

Yenilenebilir elektrik niteliği belgesi kullanımı, bütün faaliyetlerin otomatik olarak sıfır emisyonlu olduğu anlamına gelmez.

5.3. Kapsam 3 — Değer zinciri

GHG Protocol Scope 3 Standard, sekiz yukarı yönlü ve yedi aşağı yönlü olmak üzere 15 kategori tanımlar. [K9]

Her kategori bütün kuruluşlarda aynı önemde olmayabilir; ancak gerekli kategori seçimleri ve hariç tutmalar seçilen standart ve programın koşullarına uygun gerekçelendirilmelidir.

5.4. Halkla ilişkiler ajansı örneği

Kesin sınıflandırma sözleşmelere, organizasyonel sınırlara ve operasyonel kontrol durumuna bağlıdır. Örnek, iletişim sektörünün kendi faaliyetlerine ilişkin emisyon sınırlarını açıklama ihtiyacını göstermektedir.

5.5. ISO 14064-1 ile fark

ISO 14064-1:2018, doğrudan emisyon ve uzaklaştırmalar, ithal edilen enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar, taşımacılık, kuruluşun kullandığı ürünler, kuruluş ürünlerinin kullanımı ve diğer dolaylı kaynakları içeren altı kategori düzeni kullanır. GHG Protocol kapsamlarıyla birebir aynı değildir. [K4]

Teknik sınır: Kapsam 3’ün bütün kategorilerini içermeyen her envanterin otomatik olarak doğrulanamaz olduğunu söylemek doğru değildir. Uygunluk seçilen standarda, doğrulama kriterlerine, ilgili programın gerekliliklerine ve açıklanan hariç tutmalara bağlıdır.

Sera gazı emisyonları doğrudan ölçüm, kütle dengesi veya uygun hesaplama yöntemleriyle belirlenebilir. En yaygın yöntemlerden biri, faaliyet verilerinin emisyon faktörleriyle ilişkilendirilmesidir. [K10]

6.1. Faaliyet verisi ve emisyon faktörü

Faaliyet verisi: Emisyona yol açan faaliyetin miktarıdır: litre yakıt, kWh elektrik, kg malzeme, km yolculuk gibi. Emisyon faktörü: Bir faaliyet birimiyle ilişkili sera gazı emisyon miktarını belirtir.

Basitleştirilmiş ilişki: Emisyon = Faaliyet verisi × Emisyon faktörü.

Gazlar ayrı ayrı hesaplandığında CO₂e dönüşümü için uygun GWP katsayıları kullanılabilir. Emisyon faktörü zaten CO₂e cinsinden oluşturulmuşsa GWP çarpanı ikinci kez uygulanmamalıdır.

6.2. Temsili hesaplama

Bir ajans ofisinin 20.000 kWh elektrik tükettiğini varsayalım. Eğitim amacıyla seçilen 0,40 kg CO₂e/kWh örnek emisyon faktörü kullanıldığında: 20.000 × 0,40 = 8.000 kg CO₂e, yani 8 ton CO₂e bulunur.

Uyarı: 0,40 değeri yalnızca hesaplama mantığını açıklamak için seçilmiştir. Türkiye’nin resmî güncel elektrik şebekesi faktörü olarak kullanılmamalıdır. Gerçek bir hesapta ilgili ülke, yıl, emisyon faktörünün kaynağı, raporlama standardı ve konum/piyasa temelli yöntem dikkate alınır.

6.3. İletişimcinin talep etmesi gereken bilgiler

• Faaliyet verisi ve tüketim dönemi.
• Emisyon faktörü kaynağı, coğrafyası, yılı ve sürümü.
• Hangi sera gazlarının hesaba katıldığı ve CO₂e dönüşüm yöntemi.
• Organizasyonel sınır, emisyon kapsamı, hariç tutmalar.
• Varsayımlar, eksik veriler ve belirsizlikler.
• İç kontroller ve varsa bağımsız doğrulama kapsamı.

İletişimcinin bütün hesaplamayı yeniden yapması beklenmeyebilir. Ancak açıklamanın teknik dayanağının varlığı ve anlamının doğru korunması sorgulanmalıdır.

7.1. Birincil ve ikincil veri

Birincil veri, ilgili faaliyete özgü ölçüm veya bilgilerdir. Belirli tedarikçinin faaliyetinden doğrudan gelen enerji tüketimi örnek olabilir. İkincil veri, sektör ortalaması, veri tabanı, literatür, harcama bazlı yöntem veya benzer faaliyetlerden gelen genel tahmin olabilir.

GHG Protocol, veri seçiminin faaliyetlerin önemi, hedeflenen kullanım ve mevcut kaliteyle ilişkili olduğunu açıklar. Birincil veri her durumda daha kaliteli değildir; eksik veya yetersiz birincil veriye göre güvenilir ikincil veri tercih edilebilir. [K11]

7.2. Veri kalitesinin beş kontrol boyutu

Bu beş soru iletişim profesyoneli için pratik bir kontrol aracıdır; teknik standartların bütün veri kalitesi hükümlerinin yerini almaz.

7.3. Belirsizlik

Bazı sera gazı değerleri doğrudan ölçümle, bazıları tahmin ve hesaplamalarla üretilir. Verinin belirsizlik taşıması onu otomatik olarak geçersiz kılmaz. Ancak tahmini bir değer kesin ölçüm sonucu gibi sunulmamalıdır. Belirsizlik, kullanılma bağlamına uygun düzeyde açıklanmalıdır.

7.4. Sera gazı muhasebesinin beş temel ilkesi

GHG Protocol’ün beş ilkesi iletişim açısından da yol göstericidir: uygunluk, tamlık, tutarlılık, şeffaflık ve doğruluk. [K3, K12]

8.1. Mutlak emisyon ve emisyon yoğunluğu

Mutlak emisyon, dönem boyunca oluşan toplam emisyon miktarıdır. Emisyon yoğunluğu ise bir üretim, hizmet veya başka uygun faaliyet göstergesi başına düşen emisyondur.

Formül: Emisyon yoğunluğu = Toplam emisyon / Üretim miktarı.

Bu kurgusal örnekte mutlak emisyon %10 artmış, emisyon yoğunluğu %12 azalmıştır. Organizasyonel ve metodolojik sınırların karşılaştırılabilir olduğu varsayılmıştır.

Yanıltıcı: “Karbon emisyonlarımızı %12 azalttık.”

Uygun: “2025 yılında üretim birimi başına sera gazı emisyon yoğunluğumuz 2024’e göre %12 azaldı. Aynı dönemde toplam sera gazı emisyonlarımız %10 arttı.”

8.2. Baz yıl, kapsam ve yöntem değişiklikleri

Şirketler satın almalar, yeni tesisler, faaliyet devri veya yeni metodoloji nedeniyle yıllar arasında farklılaşabilir. GHG Protocol önemli yapısal veya metodolojik değişiklikler için baz yılın yeniden hesaplanması yaklaşımını tanımlar. [K6]

İletişimcinin kontrol soruları: Aynı tesisler mi? Aynı emisyon kapsamları mı? Hesaplama yöntemi değişti mi? Baz yıl yeniden hesaplandı mı? Değişiklik gerekçesi açık mı?

8.3. Gerçekleşme, hedef ve projeksiyon

Hedef gerçekleşme değildir; projeksiyon kesin sonuç değildir.

8.4. Karbon kredileri ve kaçınılan emisyonlar

Kaçınılan emisyon (avoided emissions), bir faaliyetin veya ürünün karşılaştırılan alternatif senaryoya göre daha az emisyonla ilişkili olması gibi durumları ifade edebilir. GHG Protocol, kaçınılan emisyonların hesaplanması halinde kuruluşun Kapsam 1, 2 ve 3 envanterinden ayrı raporlanması ve bu envanterden düşülmemesi gerektiğini belirtir. Karbon kredisi de doğrudan operasyonel azaltım gibi sunulmamalıdır. [K13]

8.5. Çift sayımın yorumlanması

Bir kuruluşun Kapsam 1 emisyonları başka kuruluşların Kapsam 2 veya 3 envanterlerinde dolaylı emisyon olarak yer alabilir. Farklı kuruluşların üç kapsamı doğrudan toplanarak ülke toplamı üretilemez. Raporlayan kuruluş, sınır ve muhasebe sistemi birlikte değerlendirilmelidir.

Türkiye’nin resmî ulusal sera gazı emisyon verilerinin temel kaynaklarından biri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bültenleridir.

9.1. Türkiye’nin 2024 emisyonları

TÜİK’in 27 Mart 2026 tarihinde yayımladığı 1990–2024 sera gazı istatistiklerine göre 2024 toplam emisyonu 584,5 milyon ton CO₂e olarak hesaplanmıştır. Bir önceki yıla göre artış %5,3, kişi başına toplam ise 6,8 t CO₂e’dir. [K14]

Verinin yılı 2024, yayımlanma tarihi 2026, birimi milyon ton CO₂e’dir. TÜİK bu bültende sera gazlarının CO₂e’ye dönüştürülmesinde IPCC AR5 GWP katsayılarını kullandığını belirtir. Bu yöntem bilgisi korunmalıdır. [K14]

9.2. Ulusal istatistik ve ulusal hedef farklı olabilir

Modül 01’de ele alınan 2035 NDC hedefi ve TÜİK’in 2024 sektörel toplamı aynı metodolojik kapsamı kendiliğinden ifade etmez. Arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık (LULUCF) emisyon ve uzaklaştırmalarının ele alınışı farklı olabilir. Kapsamlar incelenmeden hedefe ilerleme oranı hesaplanmamalıdır.

9.3. Ulusal veri kullanma ilkeleri

Özgün resmî bülten ve metodoloji notları esas alınmalı; yayın yılı ile veri yılı ayrıştırılmalı; revizyon ve düzeltmeler kontrol edilmeli; farklı yıllardaki eski haberlerden rakamlar seçilerek tutarsız bir seri oluşturulmamalıdır.

10.1. Kaynak hiyerarşisi

Birincil kaynaklar: IPCC, resmî istatistikler, standartlar, mevzuat ve özgün bilimsel araştırmalar.

İkincil kaynaklar: Bunları değerlendiren güvenilir araştırma, rehber ve haberler.

Kurumsal iddialar: Kurumun kendi faaliyetlerine dair açıklamaları; bunlar otomatik olarak bağımsız kanıt sayılmaz.

10.2. Kavramları ayırmak

Bu ayrımlar ilgili standart veya programın teknik hükümlerine göre uygulanır. GHG Protocol hesaplama ve raporlama standardıdır; kendi başına envanterleri doğrulayan veya doğrulayıcıları sertifikalandıran kuruluş değildir. [K15]

10.3. “Doğrulandı” sözcüğünü kullanırken

Doğrulanmış bir sera gazı envanteri, şirketin bütün ürünlerinin veya bütün çevresel iddialarının doğrulandığı anlamına gelmez. Doğrulamanın kuruluş/tesis kapsamı, raporlama dönemi, emisyon kategorileri, kriterleri, güvence düzeyi ve varsa çekinceleri kontrol edilmelidir.

10.4. Yapay zekâ ve kaynak kontrolü

Üretken yapay zekâ özetleme ve taslak hazırlamaya yardımcı olabilir; ancak ürettiği kaynakça, alıntı, istatistik veya bağlantı kendiliğinden doğrulanmış sayılmaz. Yayın sorumluluğu insan denetimi, özgün kaynak kontrolü ve gerekli onay süreçleriyle yürütülmelidir. Ayrıntılar Modül 12’de ele alınacaktır.

“Karbon emisyonlarımızı %12 azalttık.”

Durum: Sanayi sektöründeki bir şirketin sürdürülebilirlik ekibi, iletişim birimine önceki yıla kıyasla üretim başına emisyon yoğunluğunun %12 azaldığı raporunu iletir. Aynı dönemde üretim artmış ve toplam emisyonlar %10 yükselmiştir. Yönetim şu basın bülteni başlığını önerir: “Şirketimiz karbon emisyonlarını %12 azaltarak iklim hedeflerinde önemli bir başarıya ulaştı.”

Temel sorun: Sayı teknik raporda yer almasına rağmen mutlak emisyonların azaldığı izlenimi verilmektedir. İletişim açısından sorun sayının matematiksel doğruluğundan çok, göstergenin yanlış tanıtılmasıdır.

11.1. Değerlendirme adımları

• İddia türünü belirle: %12’lik değişim toplam emisyona mı, yoğunluğa mı aittir? Teknik rapora göre yoğunluk azalmıştır.
• Sınır ve dönemi doğrula: Hangi tesis ve emisyonlar hesaplandı? İki yıl karşılaştırılabilir mi? Teknik ekipten yazılı teyit iste.
• Önemli karşıt veriyi saklama: Aynı dönemde toplam emisyonun %10 artmış olması kamuoyunun değerlendirmesi için önemlidir.
• Mesajı düzelt: “Şirketimiz üretim başına sera gazı emisyon yoğunluğunu %12 azalttı.”
• Bağlamı açıkla: “İlgili dönemde üretim artışıyla birlikte toplam sera gazı emisyonlarımız %10 yükselmiştir.” Başka ileriye dönük iddialar ancak somut dayanağı varsa eklenmelidir.
• Yayın kararını belgele: İletişim ekibi farkı yönetime açıklar; teknik ekip onayını ve kurumsal onay sürecini işletir. Yanıltıcı başlıkta ısrar edilirse mesleki etik itiraz yolları değerlendirilir.

11.3. Tartışma soruları

• Verilen %12 bilgisi doğru olmasına rağmen yönetimin başlığı neden yanıltıcıdır?
• Hangi ek bilgiler kamuoyunun doğru değerlendirme yapması için gereklidir?
• Yoğunluktaki iyileşme nasıl olumlu fakat ölçülü anlatılabilir?
• Teknik onay hangi aşamada alınmalıdır?
• Yönetim yanıltıcı başlıkta ısrar ederse iletişimcinin seçenekleri nelerdir?

Öğrenilen ders: İletişimcinin sorumluluğu yalnızca yanlış sayıları düzeltmek değildir; doğru verilerin yanıltıcı anlamlar oluşturacak biçimde kullanılmasını da önlemektir.

Bir iklim açıklamasının doğruluğu, yalnızca kullanılan rakamın doğruluğuna değil, o rakamın hangi anlamda kullanıldığına bağlıdır.

İletişim profesyoneli bilimsel hesaplamanın sahibi olmayabilir. Ancak kamuya açık açıklamanın mesleki aktörü olarak verinin kaynağını, birimini, dönemini ve kapsamını anlamak; gerçekleşme, hedef, tahmin, mutlak azaltım ve yoğunluk iyileşmesini ayırmak; teknik doğrulama gerektiren konuları ilgili uzmanlara yönlendirmek ve yanıltıcı ifadelerin düzeltilmesini istemekle sorumludur.

Modül 03, teknik farkındalığı mesleki etik ve müşteri ilişkileri kararlarına bağlayacaktır.

Kaynak kontrol tarihi: 5 Kasım 2026. Bağlantılar doğrudan birincil yayınları, resmî kurumları veya ilgili standardın tanıtım sayfalarını göstermektedir.

• [K1] IPCC (2022). AR6 WGIII, Chapter 3: GWP ve emisyon metrikleri. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/chapter/chapter-3/
• [K2] IPCC (2022). AR6 WGIII, Chapter 2 Supplementary Material, Table 2.SM.7. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_Chapter02_SM.pdf
• [K3] GHG Protocol. Corporate Accounting and Reporting Standard. https://ghgprotocol.org/corporate-standard
• [K4] ISO. ISO 14064-1:2018 — Organization-level quantification and reporting. https://www.iso.org/standard/66453.html
• [K5] US EPA. Scopes 1 and 2 Emissions Inventorying and Guidance. https://www.epa.gov/climateleadership/scopes-1-and-2-emissions-inventorying-and-guidance
• [K6] GHG Protocol (2025). Base Year Recalculation FAQ. https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/37791741554580-In-what-scenarios-would-I-need-to-recalculate-base-year-emissions
• [K7] GHG Protocol (2026). Scope definitions and categories. https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/27680240285460-How-does-the-GHG-Protocol-define-and-categorize-emissions
• [K8] GHG Protocol. Scope 2 Guidance. https://ghgprotocol.org/scope-2-guidance
• [K9] GHG Protocol. Scope 3 categories FAQ. https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/37915658135572-How-are-scope-3-emissions-organized
• [K10] GHG Protocol (2026). How do I calculate emissions? https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/37790958151700-How-do-I-calculate-emissions
• [K11] GHG Protocol (2025). Primary and Secondary Data for Scope 3. https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/37993215864980-What-types-of-data-can-I-use-to-calculate-scope-3-emissions
• [K12] GHG Protocol. GHG Accounting and Reporting Principles (Corporate Standard, Ch. 1). https://ghgprotocol.org/sites/default/files/standards/ghg-protocol-revised.pdf
• [K13] GHG Protocol (2026). Accounting for Avoided Emissions. https://ghgptechassistance.zendesk.com/hc/en-us/articles/47992104211732-How-should-avoided-emissions-from-the-use-of-sold-products-be-accounted-for
• [K14] TÜİK (27 Mart 2026). Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990–2024, Sayı 58000. https://veriportali.tuik.gov.tr/Bulten/Index?dil=1&p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2024-58000
• [K15] GHG Protocol. Calculation Tools FAQ (Verification and certification questions). https://ghgprotocol.org/calculation-tools-faq
• [K16] T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. Ulusal Sera Gazı Emisyon Envanteri. https://www.enerji.gov.tr/evced-cevre-ve-iklim-ulusal-sera-gazi-emisyon-envanteri

Mesleki dayanak: TÜHİD Sorumlu İklim İletişimi Manifestosu (bireysel ve gönüllü taahhüt). Bu modül, standartların telifli tam metinlerini yeniden üretmez; iletişim mesleğinin kullanımına yönelik açıklamalar sunar.